ಬಂಡೂರ ರವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ಸಿದ್ದಾಂತ

 

ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಬಂಡೂರ (Albert Bandura) ಅವರು ರೂಪಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜ್ಞಾನತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Social Cognitive Theory) ಮಾನವ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮಾನವ ಕಲಿಕೆ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ನಡೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಡೂರ ಅವರು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Social Learning Theory) ಎಂದು 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ, ನಂತರದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ “ಸಾಮಾಜಿಕ ಜ್ಞಾನತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ” ಎಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು.

 ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು:

 1. ಅನುಕರಣೆ ಮತ್ತು ಮಾದರಿತ್ವ (Modeling / Observational Learning):

•  ಬಂಡೂರರ ಪ್ರಕಾರ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇತರರ ನಡೆ, ಭಾಷೆ, ಹವ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ.
•  ಇದು ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಹುದು – ಮಕ್ಕಳು ತಾಯಿಯ ನಡೆ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು.
•   ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೋಬೋ ಡಾಲ್ (Bobo Doll) ಪ್ರಯೋಗವು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿನ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವರ್ತನೆ ಹೇಗೆ ಅನುಕರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.

 2. ಪರಸ್ಪರ ನಿರ್ಧಾರಕತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Reciprocal Determinism):

 ಬಂಡೂರ ಪ್ರಕಾರ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಡೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಂಶಗಳು (ವಿಶ್ವಾಸ, ಭಾವನೆ, ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು) ಮತ್ತು ಪರಿಸರ – ಇವೆಲ್ಲಾ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿವೆ.

 ಉದಾಹರಣೆ: ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಇದ್ದರೆ, ಆತನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಲಿಕೆ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತೆ ಆತನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

 3. ಸ್ವಯಂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ (Self-Efficacy):

 ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಾನೊಬ್ಬನು ನಿಶ್ಚಿತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ.

 ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಯಂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಡಿಮೆ ಸ್ವಯಂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವಿದ್ದವರು ಸೋಲಿಗೆ ಬೆದರುತ್ತಾರೆ.

 4. ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಬಲಗಳು:

 * ಕಲಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯ ಬಹುಮಾನಗಳು, ಶಿಕ್ಷೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರೇರಣೆಯು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ.

  ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸ್ವಂತ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅಥವಾ ಇತರರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕಲಿಯಬಹುದು.

 5. ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣ (Self-regulation):

 ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ವರ್ತನೆ, ಗುರಿಗಳು, ಸಮಯದ ಬಳಕೆ, ಶಿಸ್ತನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ.

 ಕಲಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧಿಸಲು ಆತನು ತಾನೇ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿ, ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಸ್ವಯಂ ಬಹುಮಾನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

 ಬೋಬೋ ಗೊಂಬೆ ಪ್ರಯೋಗ (Bobo Doll Experiment):

 1961 ರಲ್ಲಿ ಬಂಡೂರ ಹಾಗೂ ಸಹಚರರು ನಡೆಸಿದ ಈ ಪ್ರಯೋಗವು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದಾಗ ಅವರ ನಡೆ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು. ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೋಬೋ ಡಾಲ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಮಕ್ಕಳು ಕೂಡ ಆ ಡಾಲ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಡೆದುಹಾಕಿದಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದರು. ಇದು ಗಮನ, ನೆನಪು, ಪುನರಾವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಕಲಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.

 ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ:

 1. ಗುರುಗಳು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಗುರುಗಳ ನಡೆ, ಭಾಷೆ, ಶಿಸ್ತನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

 2. ಧನಾತ್ಮಕ ಬಲವರ್ಧನೆ: ಪ್ರಶಂಸೆ, ಬಹುಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಕಲಿಕೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನೆ ನೀಡಬಹುದು.

 3. ಸ್ವಯಂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದು.

 4. ಸಹಪಾಠಿಗಳಿಂದ ಕಲಿಕೆ: ಗುಂಪು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಸಂವಾದಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಿಕೆ ಸಾಧ್ಯ.

 ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವಾಂಶಗಳ ಸಾರಾಂಶ:

 ಅಂಶ                                      ವಿವರಣೆ                                    

 ಅನುಕರಣೆ                     ಇತರರನ್ನುಗಮನಿಸಿಕಲಿಯುವುದು                 

 ಪರಸ್ಪರ ನಿರ್ಧಾರಕತೆ ವ್ಯಕ್ತಿ,   ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಯ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ

 ಸ್ವಯಂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ     ತಾನೇ ಕಾರ್ಯತತ್ಪರರಾಗುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆ  

 ಮಾದರಿತ್ವ                 ಉತ್ತಮ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ     

 ಉಪಸಂಹಾರ:

 ಬಂಡೂರರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜ್ಞಾನತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಲಿಕೆ ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಉತ್ಸಾಹವಲ್ಲ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಳಗಿನ ನಂಬಿಕೆ, ಗಮನ ಹಾಗೂ ಅನುಭವಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವೆಂಬ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾಪಕರು, ಪಾಲಕರು ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ ರೂಪಿಸುವವರು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು.

ಇದರಲ್ಲಿ ಬಂಡೂರರವರ ಸಿದ್ದಂತ ದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ತೊಂದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಗಳು ಇದ್ದರೆ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಕಾಮೆಂಟ್ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಿ 

Written by Harivu Habba

We are Creative Blogger Theme Wavers which provides user friendly, effective and easy to use themes. Each support has free and providing HD support screen casting.