ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು

ಭಾರತದ ಜೀವನದಿಗಳು

ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜೀವಧಾರೆ

ಭಾರತವನ್ನು ನದಿಗಳ ನಾಡು ಎಂದು ಕರೆದರೆ ಅದು ಎಳ್ಳಷ್ಟೂ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಾಗಲಾರದು. ಹಿಮಾಲಯದ ಹಿಮಚ್ಛಾದಿತ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯವರೆಗೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಈ ದೇಶದ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನದ ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಿದ್ದಂತೆ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು ಕೊಳ್ಳೋಣ.

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ನದಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು, ನದಿ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಇತಿಹಾಸದವರೆಗೆ—ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ನದಿಗಳು ನಮಗೆ ತಾಯಿಯಂತೆ ಆಸರೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು, ಅವುಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಇಂದು ಅವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸರಳವಾಗಿ, ಆಳವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.

೧. ಭಾರತದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಒಂದು ಪರಿಚಯ

ಭಾರತದ ನದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಉಗಮಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹದ ಸ್ವರೂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:

• ಹಿಮಾಲಯದ ನದಿಗಳು (Himalayan Rivers): ಇವು ಹಿಮ ಕರಗುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಮಳೆಯಿಂದ ವರ್ಷವಿಡೀ ನೀರು ಪಡೆಯುವ ಜಲಮೂಲಗಳು (Perennial Rivers).
• ದ್ವೀಪಕಲ್ಪದ ನದಿಗಳು (Peninsular Rivers): ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಋತುಮಾನದ ನದಿಗಳು (Non-Perennial Rivers).

ಭಾರತದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ │ ┌────────────────┴────────────────┐ ▼ ▼ ಹಿಮಾಲಯದ ನದಿಗಳು ದ್ವೀಪಕಲ್ಪದ ನದಿಗಳು (ಉದಾ: ಗಂಗಾ, ಸಿಂಧು) (ಉದಾ: ಕಾವೇರಿ, ಗೋದಾವರಿ)

೨. ಹಿಮಾಲಯದ ಜೀವನದಿಗಳು

ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಫಲವತ್ತಾದ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಜೀವ ನೀಡುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಗಂಗಾ ನದಿ – ಭಾರತದ ಆತ್ಮ

ಗಂಗಾ ನದಿಯು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಉದ್ದವಾದ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಗಂಗೋತ್ರಿಯಲ್ಲಿ 'ಭಾಗೀರಥಿ'ಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ದೇವಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಅಲಕನಂದಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ 'ಗಂಗಾ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

• ಉದ್ದ: ಸುಮಾರು ೨,೫೨೫ ಕಿ.ಮೀ.
• ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು: ಯಮುನಾ, ಗಂಡಕ್, ಕೋಸಿ, ಘಾಘ್ರಾ.
• ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಷಯ: ಗಂಗಾ ನದಿಯ ನೀರಿಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಶುದ್ಧೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಸಿಂಧು ನದಿ – ನಾಗರಿಕತೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲು

ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ 'ಸಿಂಧು ಬಯಲಿನ ನಾಗರಿಕತೆ' ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇ ಈ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ. ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಮಾನಸಸರೋವರದ ಬಳಿ ಹುಟ್ಟುವ ಈ ನದಿ, ಭಾರತದ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ – ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಶಕ್ತಿ

ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ 'ಸಾಂಗ್ಪೋ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ನದಿ, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿ ದ್ವೀಪವಾದ 'ಮಜುಲಿ' (Majuli) ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯಲ್ಲೇ ಇದೆ.

೩. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ (ದ್ವೀಪಕಲ್ಪದ) ನದಿಗಳು

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನದಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ದಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು (ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರುವವು)

1. ಗೋದಾವರಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಗಂಗಾ): ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ನದಿ (ಸುಮಾರು ೧,೪೬೫ ಕಿ.ಮೀ).
2. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಭೀಮಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ ಇದರ ಉಪನದಿಗಳು.
3. ಕಾವೇರಿ ನದಿ: ಕರ್ನಾಟಕದ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಕಾವೇರಿ, ಕನ್ನಡಿಗರ ಹಾಗೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪ್ರಾಣದೇವತೆ.

ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು (ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರುವವು)

• ನರ್ಮದಾ ಮತ್ತು ತಪತಿ: ವಿಂಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾತ್ಪುರ ಪರ್ವತ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತವೆ.
• ಶರಾವತಿ, ನೇತ್ರಾವತಿ, ಕಾಳಿ: ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೋಗ ಜಲಪಾತ ಶರಾವತಿ ನದಿಯಿಂದ ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ.

೪. ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ

ನದಿಯ ಹೆಸರು	ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ	ಉದ್ದ (ಕಿ.ಮೀ)	ಸೇರುವ ಸಮುದ್ರ
ಗಂಗಾ	ಗಂಗೋತ್ರಿ	೨,೫೨೫	ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ
ಗೋದಾವರಿ	ತ್ರಯಂಬಕೇಶ್ವರ	೧,೪೬೫	ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ
ಕೃಷ್ಣಾ	ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ	೧,೪೦೦	ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ
ಕಾವೇರಿ	ತಲಕಾವೇರಿ	೮೦೦	ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ

ಸಮಾರೋಪ

ಭಾರತದ ನದಿಗಳು ಕೇವಲ ಭೌಗೋಳಿಕ ರೇಖೆಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಈ ಮಣ್ಣಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ರಕ್ತನಾಳಗಳು. ನಾವು ನದಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಜೀವಧಾರೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಹಸಿರನ್ನೂ, ಉಸಿರನ್ನೂ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯ.

Written by Harivu Habba

We are Creative Blogger Theme Wavers which provides user friendly, effective and easy to use themes. Each support has free and providing HD support screen casting.