ಭಾರತದ ರಾಮ್ ಸರ್ ತಾಣಗಳು 2026

 

ಭಾರತದ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳು: ನಮ್ಮ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ರತ್ನಗಳು

1. ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ: ಏನಿದು ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣ?

ಸ್ನೇಹಿತರೆ, ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತು—ಪ್ರಕೃತಿ ಅಂದರೆ ಬರೀ ಎತ್ತರವಾದ ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡಗಳು, ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ನದಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ನದಿಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಹೊಂಡಗಳು, ಗ್ರಾಮಗಳ ಕೆರೆಗಳು, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ತೇವ ಭೂಮಿಗಳು (Wetlands) ಕೂಡ ನಮ್ಮ ಪರಿಸರದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಭಾಗಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲ ದಿನನಿತ್ಯದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಚೌಗು ಪ್ರದೇಶ' ಅಥವಾ 'ತೇವ ಪ್ರದೇಶ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ.

ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನಾವು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗ ಯಾವುದೋ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆ ಅಥವಾ ನೀರು ನಿಂತಿರುವ ಜಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ, "ಅಯ್ಯೋ, ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ನೀರು ನಿಂತು ಹಾಳಾಗಿದೆ, ದುರ್ವಾಸನೆ ಬರುತ್ತೆ, ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ" ಎಂದುಕೊಂಡು ಮೂಗು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಹೋಗಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ, ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸತ್ಯ ಇಲ್ಲಿದೆ! ನಮಗೆ ಪಾಳುಬಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುವ ಆ ಸಣ್ಣ ತೇವ ಪ್ರದೇಶವೇ ಸಾವಿರಾರು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ, ರಕ ರಕದ ಮೀನುಗಳಿಗೆ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ನಮೂನೆಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಿಗೆ ಜೀವ ನೀಡುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಪಂಚವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಈ ತೇವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಬಿಟ್ಟರೆ ಮಾನವನ ದುರಾಶೆಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಇವು ನಾಶವಾದರೆ ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಪ್ಪಿ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜಗತ್ತಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಹಾಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿ, 1971ರಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ದೇಶದ 'ರಾಮ್‌ಸರ್' (Ramsar) ಎಂಬ ಸುಂದರ ಕರಾವಳಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅದನ್ನೇ ನಾವು ಇವತ್ತು "ರಾಮ್‌ಸರ್ ಒಪ್ಪಂದ" (Ramsar Convention) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ.

ಈ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಏನೆಂದರೆ—ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ, ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ತೇವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಅವುಗಳಿಗೆ 'ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣ' ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಗೌರವ ಅಥವಾ ಜಾಗತಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡದೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಇವತ್ತು ನಾವು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಅವುಗಳ ಅದ್ಭುತ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ, ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡುಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ನಾವು ಯಾಕೆ ಜೀವಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.

2. ತೇವ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದರೆ ಏನು? (ಅದರ ಸರಳ ಅರ್ಥ)

ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದಗಳು ನಮಗೆ ಬೇಡ. ಸರಳವಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದರೆ—ಯಾವಾಗಲೂ ನೀರು ನಿಂತಿರುವ ಅಥವಾ ವರ್ಷದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ತೇವದಿಂದ (ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ) ಕೂಡಿರುವ ಭೂಭಾಗವನ್ನೇ ನಾವು 'ತೇವ ಪ್ರದೇಶ' ಅಥವಾ 'Wetland' ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.

ಇದು ಕೇವಲ ಕೆರೆ ಮಾತ್ರವಾಗಿರಬೇಕಿಲ್ಲ. ನದಿಯ ದಂಡೆಯಾಗಿರಬಹುದು, ಕರಾವಳಿಯ ಉಪ್ಪು ನೀರು ಬಂದು ಸೇರುವ ಹಿನ್ನೀರಾಗಿರಬಹುದು (Backwaters), ಪ್ರವಾಹ ಬಂದಾಗ ನೀರು ನಿಲ್ಲುವ ವಿಶಾಲ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ (ಕಂಡ 직) ಕಾಡುಗಳಾಗಿರಬಹುದು.

ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉದಾಹರಣೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ಕೇಳಿ. ನಮ್ಮ ಮಾನವನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳು (Kidneys) ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ಈ ಇಡೀ ಭೂಮಂಡಲಕ್ಕೆ ತೇವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ!

• ಇವು ಕಲುಷಿತ ನೀರನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸೋಸಿ (Filter ಮಾಡಿ) ಕಲಿಷಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ.
• ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಭೀಕರ ಮಳೆ ಬಂದಾಗ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರನ್ನು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಹರಡಿಕೊಂಡು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ 'ಪ್ರವಾಹ' (Floods) ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತವೆ.
• ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲ (Groundwater) ಮಟ್ಟ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಸಿಯದಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಆಳಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ.

ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಗಾದೆ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು: "ನೀರಿರುವ ಜಾಗವೇ ಜೀವವಿರುವ ಜಾಗ" ಎಂದು.

3. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳ ಸುಂದರ ಪಯಣ

ನಮ್ಮ ಭಾರತ ದೇಶ ನಿಸರ್ಗದ ಕೊಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತವಾದದ್ದು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯದ ಹಿಮ ನದಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ದಕ್ಷಿಣದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯ ಕರಾವಳಿಯವರೆಗೆ ನೂರಾರು ಸುಂದರ ಕೆರೆಗಳು, ಜೀವ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾದ ಸರೋವರಗಳಿವೆ.

ಭಾರತವು 1982ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಂದು ಈ ರಾಮ್‌ಸರ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಶುರುವಾದ ಈ ಪಯಣ ಇವತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದೆ.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ಸುಂದರ 'ಚಿಲ್ಕಾ ಸರೋವರ' ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ 'ಕೇವಲಾದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ'ವನ್ನು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಮೊದಲ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ನಂತರ ವರ್ಷಗಳು ಉರುಳಿದಂತೆ, ದೇಶದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಚೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾ ಹೋದವು.

ಇವತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳಿವೆ. ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಭಾರತ ದೇಶಕ್ಕಿದೆ! ನಮ್ಮ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ಹಾಗೂ ಉತ್ತರದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯಗಳು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿವೆ.

4. ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳ ಒಂದು ಸುತ್ತು

ಬನ್ನಿ, ಈಗ ನಾವು ಭಾರತದ ಕೆಲವೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳ ಕಡೆಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣಾಡಿಸೋಣ:

(1) ಚಿಲ್ಕಾ ಸರೋವರ (ಒಡಿಶಾ):

ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದವರು ಚಿಲ್ಕಾ ಸರೋವರವನ್ನು ನೋಡದೆ ವಾಪಸ್ ಬಂದರೆ ಅವರ ಪ್ರಯಾಣವೇ ಅಪೂರ್ಣ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಉಪ್ಪು ನೀರಿನ ಸರೋವರ (Lagoon).

• ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಚಳಿಗಾಲ ಶುರುವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಹಿಮಾಲಯ ದಾಟಿ, ದೂರದ ಸೈಬೀರಿಯಾ, ರಷ್ಯಾ, ಮಂಗೋಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಂತಹ ದೇಶಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದೇಶಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಾರಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.
• ಇಲ್ಲಿ ನೀರೊಳಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ 'ಇರಾವಡಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್' (Irrawaddy Dolphins) ಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತಾ ಜಿಗಿಯುವ ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಕಣ್ಣಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬ.
• ಸಾವಿರಾರು ಮೀನುಗಾರ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಲತಲಾಂತರದಿಂದ ಈ ಸರೋವರವನ್ನೇ ನಂಬಿ ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

(2) ಕೇವಲಾದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ (ರಾಜಸ್ಥಾನ):

ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಎಲ್ಲರೂ 'ಭರತ್‌ಪುರ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ' ಎಂದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ, ಇದೊಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ತೇವ ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ! ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಾನವನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಜಾಗ ಎಂದರೆ ನೀವು ನಂಬಲೇಬೇಕು.

• ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪಟಾಕಿ ಹೊಡೆದು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಈ ಜಾಗವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.
• ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಪಕ್ಷಿಧಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.
• ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಪ್ರಭೇದದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿ, ಮೊಟ್ಟೆಯಿಟ್ಟು ಮರಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್‌ಗಳಿಗೆ ಇದೊಂದು ಭೂಲೋಕದ ಸ್ವರ್ಗಿದ್ದಂತೆ.

(3) ಲೋಕ್ಟಾಕ್ ಸರೋವರ (ಮಣಿಪುರ):

ಈ ಸರೋವರದ ಕಥೆಯೇ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ! ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸರೋವರ ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು.

• ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಫುಮ್ಡಿ' (Phumdis) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ಈ ತೇಲುವ ದ್ವೀಪಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ!
• ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜಗತ್ತಿನ ಏಕೈಕ ತೇಲುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾದ 'ಕೈಬುಲ್ ಲಮ್ಜಾವೋ' ಇಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಸಿಗದ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ 'ಸಾಂಗಾಯ್ ಜಿಂಕೆ' (Sangai Deer) ನಮಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.

(4) ಸುಂದರಬನ (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ):

ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ (ಕಂಡ 직) ಅರಣ್ಯ ಎಂದರೆ ಅದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಸುಂದರಬನ. ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಗಳು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಾಲ ತೇವ ಪ್ರದೇಶ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

• ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ರಾಯಲ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಟೈಗರ್' (ಬಂಗಾಳದ ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ಹುಲಿ)ಗಳ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ.
• ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಉಪ್ಪು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಈಜಬಲ್ಲ ಏಕೈಕ ಹುಲಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ!
• ಕರಾವಳಿ ತೀರಕ್ಕೆ ಭೀಕರ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು (Cyclones) ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ, ಈ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಮರಗಳ ಸಾಲುಗಳು ದೈತ್ಯ ಗೋಡೆಯಂತೆ ನಿಂತು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಜೀವ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತವೆ.

(5) ವೇಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ (ಕೇರಳ):

ನಮ್ಮ ನೆರೆಯ ಕೇರಳದ 'ಬ್ಯಾಕ್‌ವಾಟರ್ಸ್' (ಹಿನ್ನೀರು) ಬಗ್ಗೆ ನಾವೆಲ್ಲ ಕೇಳಿರುತ್ತೇವೆ, ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲೂ ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸಿರುತ್ತೇವೆ. ಆ ಸುಂದರ ಹಿನ್ನೀರೇ ವೇಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ!

• ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಸರೋವರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ 'ನೆಹರೂ ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್' (ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ) ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು.
• ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಮತ್ಸ್ಯೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗೆ ಈ ಸರೋವರ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ.

5. ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳು

ನಾವು ಭಾರತದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ! ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳೇ ಇಲ್ಲವಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಬೇಸರ ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೆರೆ ಮತ್ತು ನದಿ ತಾಣಗಳು ಈ ಜಾಗತಿಕ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿವೆ.

(1) ರಂಗನತಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿಧಾಮ (ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ):

ಪವಿತ್ರ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿರುವ ರಂಗನತಿಟ್ಟು ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡಿಗನಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯ ಜಾಗ.

• ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವನ್ನು 'ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಕ್ಷಿಧಾಮಗಳ ಕಾಶಿ' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇಲ್ಲಿ ನದಿಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾವಿರಾರು ವಿದೇಶಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಬಂದು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ.
• ಪೈಂಟೆಡ್ ಸ್ಟಾರ್ಕ್, ಸ್ಪೂನ್‌ಬಿಲ್, ಪೆಲಿಕಾನ್ ಮತ್ತು ಕೊಕ್ಕರೆಗಳು ಸಾಲು ಸಾಲಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನೋಡುವುದೇ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬ.
• ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೈತ್ಯ ಮೊಸಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಕಾದಾಟವಿಲ್ಲದೆ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಬಾಳುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಮೊದಲ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.

(2) ಅಂಕಸಮುದ್ರ ಪಕ್ಷಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ (ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ):

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿ ಇರುವ ಅಂಕಸಮುದ್ರ ಕೆರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ಜಾಗತಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ.

• ಇದೊಂದು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನೀರಾವರಿ ಕೆರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸಾವಿರಾರು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವ ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.
• ಇಲ್ಲಿ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳು, ನೀರು ಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ದೇಶಿ-ವಿದೇಶಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತವೆ.
• ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರೇ ಈ ಕೆರೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ನಿಜವಾದ ವಿಶೇಷ!

(3) ಮಾಗಡಿ ಕೆರೆ (ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆ):

ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿರಹಟ್ಟಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಾಗಡಿ ಕೆರೆ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ನೆಚ್ಚಿನ ತಾಣ.

• ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 'ಬಾರ್-ಹೆಡೆಡ್ ಗೂಸ್' (Bar-headed Goose) ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತದ ಕೊರೆಯುವ ಚಳಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಹಾರಿಬರುತ್ತವೆ!
• ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾರಬಲ್ಲ ಈ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಪ್ರತಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲೂ ಮಾಗಡಿ ಕೆರೆಗೆ ಬಂದು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳು ತಂಗಿ, ನಂತರ ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತವೆ.

(4) ಅಘನಾಶಿನಿ ಮುಖಜ ಭೂಮಿ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ):

ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪವಿತ್ರ ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿಯು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಸುಂದರ ಮುಖಜ ಭೂಮಿ (Estuary) ಇದೆ.

• ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಉಪ್ಪು ನೀರು ಮತ್ತು ನದಿಯ ಸಿಹಿ ನೀರು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆಯುತ್ತವೆ.
• ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಸಸ್ಯಗಳು, ಏಡಿಗಳು, ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಂಪಿ (Oysters) ಗಳಿಗೆ ಇದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ.
• ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಾರ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಉಪಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ನದಿಯ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ನಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

6. ತೇವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಮಗೆ ಏಕೆ ಬೇಕು? (ಅವುಗಳ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು)

ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯ ಯೋಚಿಸಬಹುದು—"ನಮಗೆ ಕುಡಿಯೋಕೆ ನದಿ ನೀರಿದ್ದರೆ ಸಾಕು, ಈ ಚೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕೆರೆಗಳಿಂದ ನಮಗೇನು ಲಾಭ?" ಎಂದು. ಆದರೆ ನಿಜ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಇವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಮಗೆ ಕುಡಿಯಲು ನೀರೇ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ!

(1) ಉಚಿತ ನೀರಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರ (Nature's Water Filter):

ನಾವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ Water Purifier ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿ ನಮಗಾಗಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಕೆರೆ ಮತ್ತು ತೇವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ನದಿಗೆ ಸೇರುವ ಕೊಳಕು ನೀರು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಈ ತೇವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು, ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ.

(2) ಪ್ರವಾಹ ನಿರೋಧಕಗಳು (Sponge effect):

ಭಾರೀ ಮಳೆ ಬಂದಾಗ ನದಿಗಳು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ತೇವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಸ್ಪಂಜಿನಂತೆ (Sponge) ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರನ್ನೆಲ್ಲ ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಊರುಗಳಿಗೆ, ನಗರಗಳಿಗೆ ನೀರು ನುಗ್ಗಿ ಮನೆಗಳು ಹಾಳಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ.

(3) ವಾಯುಗುಣ ನಿಯಂತ್ರಣ (Carbon Sink):

ಇವತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ 'ಗ್ಲೋಬಲ್ ವಾರ್ಮಿಂಗ್' (ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ) ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ತೇವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

(4) ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಜೀವನಾಧಾರ:

ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಕೃಷಿ, ಸೌದೆ, ಹೂವು-ಹಣ್ಣುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹೀಗೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಶೇಕಡಾ 40ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಈ ತೇವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೇ ನಂಬಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

7. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಅನುಕೂಲವಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳಿಗೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ಅಪಾಯಗಳೇನು?

ನಮ್ಮ ಅಪರಿಮಿತ ದುರಾಶೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಂತಹ ಅದ್ಭುತ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳನ್ನು ನಾವೇ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

1. ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಒತ್ತುವರಿ (Encroachment): ನಗರಗಳು ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲಾ ಕೆರೆಗಳನ್ನು, ಚೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣು ಹಾಕಿ ಮುಚ್ಚಿ, ಅಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು, ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಕೆರೆಗಳು ಹೀಗೆ ಮಾಯವಾಗಿದ್ದನ್ನು ನಾವು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ.
2. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಕಸದ ರಾಶಿ: ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಜನರು ತಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿ, ಕವರ್‌ಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಎಸೆದು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಜಲಚರಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಾವು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಿವೆ.
3. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ: ನಗರದ ಚರಂಡಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ವಿಷಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕೆರೆ-ನದಿಗಳಿಗೆ ಬಿಡುವುದರಿಂದ ನೀರು ನಂಜಾಗುತ್ತಿದೆ.
4. ಅತಿಯಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಟೆ: ಕೆಲವು ಕಡೆ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದರಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಮತೋಲನ ತಪ್ಪುತ್ತಿದೆ.

8. ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿ ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬಹುದು?

ಸರ್ಕಾರ ಕಾನೂನು ಮಾಡಬಹುದು, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿನ ಕೆರೆ ಅಥವಾ ತೇವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹೊಣೆ ನಮ್ಮ ಮೇಲಿದೆ. ನಾವು ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟರೆ ಸಾಕು:

• ಕಸ ಎಸೆಯಬೇಡಿ: ನೀವು ಯಾವುದೇ ಕೆರೆ, ನದಿ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಿಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಸವನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಬರಬೇಡಿ. ನಿಮ್ಮ ಕಸವನ್ನು ನೀವೇ ವಾಪಸ್ ಮನೆಗೆ ತನ್ನಿ.
• ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡಬೇಡಿ: ಪಕ್ಷಿಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಜೋರಾಗಿ ಕಿರುಚುವುದು, ಡಿಜೆ ಹಾಡು ಹಾಕುವುದು ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲು ಹೊಡೆಯುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು.
• ಸ್ಥಳೀಯ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ: ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಕೆರೆಗೆ ಕಸ ಬೀಳದಂತೆ ಊರಿನವರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
• ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡಿ: ಕೆರೆಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಜಾಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

9. ಮುಕ್ತಾಯ: ಪ್ರಕೃತಿ ಉಸಿರಾಡಿದರೆ ಮಾತ್ರ ನಾವು ಜೀವಿಸಬಹುದು

ಸ್ನೇಹಿತರೆ, ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳು ಎಂದರೆ ಬರೀ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷೆಯ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲ. ಅವು ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳು!

ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಕ್ಕಿ ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಸೈಬೀರಿಯಾದಿಂದ ಹಾರಿ ಬಂದು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ, ಆ ಕೆರೆ ಎಷ್ಟು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಯೋಚಿಸಿ! ನಮಗೆ 'ಅತಿಥಿ ದೇವೋಭವ' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇದೆ. ಆ ವಿದೇಶಿ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೂ, ಜಲಚರಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವುದು ನಮ್ಮ ಪರಮ ಕರ್ತವ್ಯ.

ನಾವು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಬರೀ ಆಸ್ತಿ, ಮನೆ, ಹಣ ಕೊಟ್ಟರೆ ಸಾಲದು. ಕುಡಿಯಲು ಶುದ್ಧ ನೀರು ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡಲು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಈ ರಾಮ್‌ಸರ್ ತಾಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತೇವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನಾವು ಪ್ರೀತಿಸಿದರೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕೈಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ!